Je smart building heeft een mensenprobleem

36% van de CO₂-uitstoot in Europa komt van gebouwen. De technologie om dat getal omlaag te brengen bestaat al. Slimme sensoren, geautomatiseerde klimaatbeheersing, energiemonitoring. De meeste commerciele gebouwen van het laatste decennium hebben er een variant van.

En de meeste halen hun duurzaamheidsdoelen alsnog niet.

We zien dit vaak. Een gebouweigenaar investeert in slimme systemen, installeert sensoren op elke verdieping, richt een mooi dashboard in. Zes maanden later is het energieverbruik nauwelijks gedaald. De sensoren doen het prima. Het probleem is dat niemand ernaar kijkt.

Mensen zetten de thermostaat hoger. Ze laten het licht aan in lege vergaderruimtes. Ze hebben geen flauw idee hoe het energieverbruik van hun verdieping eruitziet, en als ze het wel wisten, zouden ze niet weten wat ze eraan moeten doen.

We hebben hier veel over nagedacht. En we komen steeds terug bij gamification. Niet omdat het een trend is, maar omdat we het hebben zien werken waar andere aanpakken dat niet deden.

Wat we bedoelen met gamification (en wat niet)

Als mensen "gamification" horen, denken ze aan badges en punten en misschien een cartoon-mascotte. Dat bedoelen we niet.

In gebouwen betekent gamification dat je gedragsdesign inzet om mensen bewust te maken van hun impact en ze een reden te geven om er iets mee te doen. Feedbackloops. Voortgangsregistratie. Sociale vergelijking. Dezelfde mechanismen die fitnesstrackers effectief maken, toegepast op hoe mensen een gebouw gebruiken.

De meeste mensen in een kantoorgebouw weten oprecht niet hoeveel energie hun verdieping verbruikt. Ze denken er niet over na. Waarom zouden ze? Het is onzichtbaar. Gamification maakt het zichtbaar, en dat blijkt meer uit te maken dan je verwacht.

Het dashboardprobleem

We bouwen dashboards voor de kost, dus we kunnen dit eerlijk zeggen: dashboards alleen veranderen geen gedrag.

Ze zijn prima voor facilitair managers die de prestaties van een gebouw moeten monitoren. Maar een scherm dat laat zien dat je verdieping vorige week 420 kWh verbruikte, motiveert niemand. Het is gewoon een getal.

Laat diezelfde persoon nu zien dat hun verdieping 12% meer energie verbruikte dan de verdieping eronder, en dat de thermostaat een graad lager zetten dat verschil zou dichten? Dat is anders. Dat is geen informatie, dat is een uitdaging. En op uitdagingen reageren mensen op een manier die ze simpelweg niet hebben bij droge data.

Werkt het ook echt?

We zouden er niet over schrijven als dat niet zo was. Maar belangrijker: de cijfers ondersteunen het. Gegamificeerde gebouwplatforms laten consistent 10-20% energiereductie zien door gedragsverandering alleen. Bovenop wat de slimme systemen al hebben geoptimaliseerd. Voor een groot commercieel gebouw gaat het dan over tienduizenden euro's per jaar.

Er is ook een bijkomend effect. Mensen die een gegamificeerd gebouwsysteem gebruiken zijn over het algemeen tevredener over hun werkomgeving. Ze hebben het gevoel dat ze er enige controle over hebben. En de gedragsdata die uit deze platforms komt geeft facilitair managers iets wat ze zelden hebben: echt inzicht in hoe mensen het gebouw gebruiken, niet alleen hoe het gebouw op papier presteert.

De regelgevingsklok tikt

De Europese richtlijn voor energieprestaties van gebouwen (EPBD) wordt steeds strenger. In 2030 moet de sector 50% minder primaire grondstoffen gebruiken. In 2050 moet alles energieneutraal en circulair zijn.

Technologie brengt ons een eind. Maar de miljoenen mensen die dagelijks in deze gebouwen zitten en ramen openzetten terwijl de airco draait, dat gat dicht technologie niet vanzelf.

Hoe je het goed doet

De gamificationprojecten die mislukken zijn de projecten die als losstaande app worden gebouwd. Iemand downloadt het, gebruikt het een week, vergeet het. We hebben het zien gebeuren.

De projecten die werken zijn ingebed in tools die mensen al gebruiken. Het gebouwdashboard. De werkplek-app. Dezelfde systemen die al omgevingsdata verzamelen.

En ze moeten rekening houden met het feit dat een facilitair manager en een kantoormedewerker door totaal verschillende dingen gemotiveerd worden. Een ranglijst die bij de ene groep werkt, kan de andere irriteren. Het ontwerp moet passen bij het publiek.

Dit is waar wij onze dagen mee vullen: het raakvlak tussen gebouwtechnologie, software en hoe mensen zich daadwerkelijk gedragen. Die mix goed krijgen is wat een gimmick scheidt van iets dat blijft.